Een zwarte salamander in je tuin is vrijwel zeker een kleine watersalamander of een alpenwatersalamander in zijn landfase. Salamanders zijn namelijk niet permanent zwart van kleur: buiten het voortplantingsseizoen leven ze op het land en hebben ze een donkere, soms bijna zwart ogende huid. Ze zijn beschermd en volledig onschadelijk.
Veel tuinbezitters schrikken als ze onder een steen of bloempot een donker, hagedisachtig dier tegenkomen. Toch is het een goed teken: salamanders komen alleen voor in tuinen met voldoende vocht, schuilplaatsen en insecten. Ze zijn uitgesproken nuttig en eten slakken, wormen en allerlei kleine ongewervelden.
Welke soort is de zwarte salamander in jouw tuin?
In Nederland en België leven vier inheemse watersalamandersoorten: de kleine watersalamander, de vinpootsalamander, de kamsalamander en de alpenwatersalamander. De twee soorten die je het vaakst in een gewone tuin tegenkomt, zijn de kleine watersalamander en de alpenwatersalamander.
Buiten het voortplantingsseizoen (ruwweg mei tot augustus) leven beide soorten op het land. Dan hebben ze een matte, donkerbruine tot zwart ogende huid zonder de opvallende kammen of felle kleuren die ze in het water tonen. Dat is precies waarom tuiniers ze als “zwart” beschrijven. De buikzijde is bij de kleine watersalamander oranjegeel met zwarte vlekjes, maar dat zie je alleen als je het dier omzichtig optilt, wat je beter kunt laten.
De alpenwatersalamander is iets compacter en heeft een egaal donkere rug. Hij komt minder algemeen voor dan de kleine watersalamander, maar duikt soms op in tuinen nabij bossen of water. Beide soorten worden niet groter dan 7 tot 11 centimeter.
Waar verstopt een zwarte salamander zich in de tuin?
Salamanders zoeken overdag een koele, vochtige en donkere plek. Typische schuilplaatsen in de tuin zijn: de onderkant van bloempotten, stapels tuintegels, houtblokken, composthoeken, tussen wortels van struiken en onder dikke lagen bladeren of boomschors. Ze zijn nachtactief en jagen pas als het donker en vochtig is.
In de herfst graven ze zich in of zoeken een vorstvrije plek onder de grond, onder een terras of in een schuur. Daar overwinteren ze tot het water in het vroege voorjaar warm genoeg is om naar vijvers of sloten te trekken voor de voortplanting.
Zwarte salamander in de tuin aantreffen: dit doe je wel en niet
Alle inheemse salamandersoorten zijn wettelijk beschermd. Je mag ze niet vangen, opzettelijk verstoren of doden. Kom je er een tegen, laat hem dan gewoon zitten. Wil je hem verplaatsen omdat je een bloempot moet optillen, doe dit dan zo kort mogelijk en zet de pot terug op dezelfde plek.
- Raak het dier zo min mogelijk aan: de huid is gevoelig voor zeep, zonnecrème en andere chemicaliën op je handen.
- Gebruik je de tuin intensief met pesticiden of slakkenkorrels? Dat is slecht voor salamanders. Chemische bestrijdingsmiddelen doden hun voedsel en kunnen henzelf vergiftigen.
- Heb je een vijver? Dan trekt die in het voorjaar mannetjes aan die een opvallende rugkam en oranje buik krijgen. Dát zijn dezelfde “zwarte” dieren die in de zomer onder je stenen zitten.
Je tuin aantrekkelijker maken voor salamanders
Als je een salamander in je tuin hebt gezien, is de kans groot dat er meer zijn. Een tuin die goed is voor salamanders is ook goed voor biodiversiteit in het algemeen. Kleine aanpassingen maken al een groot verschil.
- Schuilplaatsen bieden: laat een stapel stenen, een houtril of een bladerhoop liggen in een vochtige hoek van de tuin.
- Vijver aanleggen: ook een kleine vijver van 1 bij 1 meter biedt salamanders een voortplantingsplek. Zorg voor zachte waterplanten waarin ze eitjes kunnen afzetten.
- Geen kunstmest en pesticiden: chemische middelen schaden het slakkken- en wormenaanbod, precies het voedsel dat salamanders nodig hebben.
- Vochtige hoekjes behouden: een te opgeruimde tuin met alleen tegels en kort gras biedt salamanders niets. Laat een hoek wat wilder.
Is een zwarte salamander gevaarlijk?
Nee. Salamanders bijten niet en zijn niet giftig voor mensen of huisdieren in de gebruikelijke zin. Ze scheiden via hun huid wel licht irriterende stoffen af als ze worden aangevallen, maar dat heeft alleen effect op kleine roofdieren zoals muizen. Voor mensen, honden en katten is dit volkomen onschadelijk, tenzij het dier in de mond wordt genomen, wat bij honden theoretisch een lichte irritatie kan geven.
Een zwarte salamander in je tuin is kortom een bewoner om trots op te zijn. Hij verdient zijn plek, jaagt ’s nachts op slakken en vraagt verder niets van je, behalve een rustige, vochtige hoek om te schuilen.
