De giant salamander is het grootste amfibie op aarde. Deze opmerkelijke dieren kunnen indrukwekkende lengtes bereiken en leven al tientallen miljoenen jaren vrijwel onveranderd op onze planeet. Ze behoren tot een van de meest bijzondere groepen reptielen die de natuur kent, al zijn het strikt genomen amfibieën die nauw verwant zijn aan hun verre voorouders uit het Jura-tijdperk.
Soorten giant salamanders en hun verspreiding
De grootste soorten giant salamanders horen bij het geslacht Andrias, dat van nature voorkomt in Oost-Azië. Binnen dit geslacht zijn er drie bekende soorten: de Chinese reuzensalamander (Andrias davidianus), de Japanse reuzensalamander (Andrias japonicus) en de Zuid-Chinese reuzensalamander (Andrias sligoi). De Zuid-Chinese variant is de absolute recordhouder in grootte en kan een lengte bereiken van 1,8 meter. Dat maakt hem groter dan veel honden en vergelijkbaar met een gemiddeld kind van een jaar of tien.
Buiten Azië komen ook giant salamanders voor in Noord-Amerika. De bekendste is de hellbender (Cryptobranchus alleganiensis), die leeft in heldere bergbeken in het oosten van de Verenigde Staten. De hellbender wordt kleiner dan zijn Aziatische familieleden, maar is met een lengte van soms meer dan 70 centimeter nog altijd een indrukwekkend dier.
Hoe groot wordt een giant salamander precies?
De Zuid-Chinese reuzensalamander (Andrias sligoi) is officieel de grootste van alle giant salamanders en bereikt een lengte van 1,8 meter. De Chinese reuzensalamander komt daar dichtbij en kan ook de anderhalve meter ruim overschrijden. De Japanse soort is iets kleiner, maar groeit nog altijd tot ruim een meter. Al deze dieren hebben ook een fors lichaamsgewicht: uitgegroeid exemplaren van de Chinese soort kunnen tientallen kilogrammen wegen.
Ter vergelijking: een gewone salamander in West-Europa, zoals de vuursalamander, wordt gemiddeld niet groter dan 20 centimeter. Het verschil in formaat is dus enorm.
Leefomgeving en levenswijze
Giant salamanders leven bijna uitsluitend in en rond koud, helder, stromend water. Ze geven de voorkeur aan bergbeken en rivieren met veel zuurstof in het water, omdat ze een groot deel van hun zuurstof opnemen via hun huid. Die huid heeft karakteristieke plooien langs de zijkanten van het lichaam, waardoor het oppervlak groter wordt en de zuurstofopname beter verloopt.
Ze zijn nachtdieren en jagen voornamelijk in het donker. Hun dieet bestaat uit vis, kikkers, wormen, waterinsecten en soms kleinere zoogdieren die te dicht bij het water komen. Ze hebben een trage stofwisseling en kunnen lange periodes zonder voedsel overleven. Hun zintuigen zijn aangepast aan het leven in troebel of donker water: ze hebben kleine, slecht ontwikkelde ogen en vertrouwen sterk op trillingsgevoelige receptoren in hun huid om prooien op te sporen.
Voortplanting
Giant salamanders planten zich eenmaal per jaar voort, meestal aan het einde van de zomer. Het mannetje graaft een nest onder een steen of in de oever van een beek. Het vrouwtje legt daar een lange snoer van eieren, waarna het mannetje de eieren bevrucht en bewaakt totdat ze uitkomen. Die bewaking kan weken duren. De larven die uitkomen lijken al op volwassen dieren, maar hebben nog externe kieuwen die ze later verliezen.
Giant salamanders groeien langzaam en worden oud. Er zijn aanwijzingen dat dieren in gevangenschap tientallen jaren oud kunnen worden, en ook in het wild bereiken ze waarschijnlijk een hoge leeftijd.
Bedreigd bestaan
Alle Aziatische giant salamanders staan op de rode lijst van de IUCN als ernstig bedreigd. De belangrijkste oorzaken zijn overmatige jacht (het vlees geldt als een delicatesse in delen van China), habitatverlies door watervervuiling en de aanleg van dammen, en het vangen van dieren voor de traditionele geneeskunde. De wild levende populaties zijn de afgelopen decennia sterk gekrompen.
De hellbender in Noord-Amerika kampt met vergelijkbare problemen. Vervuiling van beken, sedimentatie door erosie en ziektes, zoals een schimmelinfectie veroorzaakt door Batrachochytrium salamandrivorans, bedreigen de soort steeds verder.
Er lopen verschillende beschermingsprogramma’s, zowel in China als in de VS, waarbij dieren in gevangenschap worden gefokt en teruggezet in geschikt leefgebied. Het succes van deze programma’s is wisselend, mede doordat de dieren erg afhankelijk zijn van specifieke waterkwaliteit.
Waarom de giant salamander zo bijzonder is
Giant salamanders worden weleens “levende fossielen” genoemd, omdat hun lichaamsbouw al tientallen miljoenen jaren nauwelijks is veranderd. Fossielen van verwante soorten laten zien dat deze dieren de tijden van de dinosauriërs hebben overleefd. Ze zijn daarmee een levend voorbeeld van hoe succesvol een eenvoudig lichaamsplan kan zijn, zolang de omgeving maar stabiel blijft.
Ze spelen ook een rol als indicatorsoort: because ze zo gevoelig zijn voor watervervuiling, laat hun aanwezigheid of afwezigheid direct zien hoe gezond een waterecosysteem is. Een beek waar een giant salamander leeft, is doorgaans een beek met uitstekend, schoon water.
De giant salamander is kortom een dier dat al bestaat lang voordat de mens er was, en dat nu juist door menselijk handelen in gevaar komt. Wie meer wil weten over de bescherming van amfibieën wereldwijd, kan terecht bij de IUCN of bij organisaties die zich specifiek richten op amfibieënbehoud, zoals de Amphibian Survival Alliance.
