Een volledig zwarte kikker in Nederland is geen alledaagse vondst, maar hij bestaat. In de meeste gevallen gaat het om een gewone soort die door een zeldzame kleurafwijking, melanisme geheten, helemaal zwart is gekleurd. Wat je precies hebt gevonden en of het bijzonder is, hangt af van de soort en de situatie.
Wat is een zwarte kikker eigenlijk?
In Nederland leven een handvol inheemse kikkersoorten, waaronder de bruine kikker, de bastaardkikker en de meerkikker. Geen van deze soorten is van nature zwart. Toch duiken er regelmatig volledig zwarte exemplaren op in tuinen, vijvers en sloten. Dit komt door melanisme: een overschot aan donker pigment in de huid. Het is een genetische variatie die bij veel diersoorten voorkomt, ook bij kikkers.
Een melanistische kikker ziet er volledig zwart of zeer donkerbruin uit, zonder de gebruikelijke vlekken of tekening. Het dier is verder volkomen normaal en gezond. De kleurafwijking is zeldzaam, maar niet zo zeldzaam dat het een medische rariteit is. Tuinders en vijverbezitters vinden er af en toe een, wat verklaart waarom er regelmatig vragen over opduiken op tuinforums.
Welke zwarte kikker kun je tegenkomen in Nederland?
De meest waarschijnlijke kandidaat is een melanistische bruine kikker (Rana temporaria). Dit is de meest voorkomende kikkersoort in Nederlandse tuinen. Normaal gesproken is hij bruinig of olijfgroen met donkere vlekken, maar melanistische exemplaren zijn egaal zwart. Je herkent de bruine kikker verder aan zijn spitse snuit en de donkere slaapvlek achter het oog, al is die bij een zwart exemplaar lastig te zien.
Een andere mogelijkheid is de gewone pad (Bufo bufo), die sterk op een kikker lijkt maar dat strikt gezien niet is. Gewone padden kunnen erg donker zijn, bijna zwart, al zijn ze nooit zo egaal zwart als een echte melanistische kikker. Als het dier droog, wrattig en log beweegt, is het waarschijnlijk een pad en geen kikker.
Tot slot bestaat er een kleine kans dat het gaat om een niet-inheemse soort. De Afrikaanse klauwkikker (Xenopus laevis) wordt soms als aquariumdier gehouden en kan in zeldzame gevallen in de natuur terechtkomen. Die soort is echter bijna uitsluitend in water te vinden en heeft geen zichtbare tong of trommelvlies. In Nederland is het houden en uitzetten van deze soort verboden.
Hoe herken je een melanistische kikker?
Bij een melanistische kikker zie je een aantal kenmerken die je helpen de soort te bepalen, ook al is de kleur afwijkend:
- Lichaamsvorm: een kikker is slanker en springt verder dan een pad.
- Huid: kikkers hebben een gladde, vochtige huid. Padden zijn droger en wrattig.
- Beweging: kikkers springen, padden stappen of kruipen.
- Grootte: een volwassen bruine kikker is 6 tot 9 centimeter lang.
- Oogvorm: de bruine kikker heeft een horizontale pupil en goudkleurige iris, soms zichtbaar ondanks de donkere kleur.
Als je niet zeker weet wat je hebt gevonden, kun je een foto insturen via Waarneming.nl of de website van Naturalis. Vrijwilligers en biologen helpen je daar gratis bij de determinatie.
Wat moet je doen als je een zwarte kikker in Nederland vindt?
In de meeste gevallen hoef je niets te doen. Een melanistische kikker is een inheems, beschermd dier dat gewoon zijn gang mag gaan. Alle inheemse amfibieën in Nederland vallen onder de Wet natuurbescherming, wat betekent dat je ze niet mag vangen, verstoren of doden.
Vond je de kikker op een plek waar hij gevaar loopt, zoals in een regenton of in de buurt van een kat? Dan mag je hem oppakken en op een veilige plek in de buurt, bij voorkeur in of bij water met oeverbegroeiing, terugzetten. Gebruik dan altijd natte handen, zodat je de slijmlaag op de huid niet beschadigt.
Denk je dat het een niet-inheemse soort is? Meld de vondst dan bij Ravon (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland). Die organisatie houdt bij welke exotische soorten in Nederland worden aangetroffen en kan advies geven over wat er vervolgens moet gebeuren.
Een zwarte kikker in je tuin is dus bijna altijd een gewone soort met een ongewone kleur. Bijzonder om te zien, maar voor de kikker zelf geen enkel probleem.
