Een kikker maakt het geluid dat in het Nederlands wordt omschreven als “kwak” of “kwak-kwak”. Dat kenmerkende geluid kennen de meeste mensen wel, maar er zit meer achter dan je denkt. Kikkers maken namelijk niet allemaal hetzelfde geluid, en ook de manier waarop dat geluid ontstaat is opvallend.
Hoe maakt een kikker dat geluid?
Het geluid van een kikker ontstaat door trillingen van de stembanden, net als bij mensen. Veel kikkersoorten hebben daarnaast een of twee keelzakken, ook wel klinkkakken of resonantiezakken genoemd. Die zakken vullen zich met lucht en werken als een versterker. Het resultaat is een luid, doordringend geluid dat ver draagt, zeker over water.
Opvallend: bij de meeste soorten zijn het alleen de mannetjes die roepen. Ze doen dat om vrouwtjes aan te trekken of om andere mannetjes te waarschuwen dat een territorium bezet is. Het roepen gebeurt het meest in de paartijd, die in Nederland en België ruwweg van februari tot en met mei loopt.
Wat voor geluid maakt een kikker per soort?
Niet elke kikkersoort klinkt hetzelfde. Dat “kwak” is eerder een Nederlandse vertaling dan een universele beschrijving. In werkelijkheid verschilt het geluid sterk per soort.
- De gewone bruine kikker maakt een laag, rommelend geluid dat een beetje klinkt als een blaffende hond op afstand. Soms wordt het vergeleken met een houten ratel.
- De groene kikker (ook wel bastaardkikker of meerkikker) roept luider en helderder, met een herhalend “rek-rek-rek” of “kroek-kroek” geluid.
- De boomkikker heeft een heel luid en schel “wark-wark” roep, verrassend sterk voor zo’n klein diertje. Het geluid kan worden gehoord op honderden meters afstand.
- De vroedmeesterpad (een paddensoort) maakt juist een helder, fluitend geluid, bijna melodieus.
Het is dus niet zo dat één geluid alle kikkers afdekt. Als je een kikker hoort maar niet ziet, kan het geluid je al helpen bepalen om welke soort het gaat.
Waarom klinkt “kwak” in elke taal anders?
Hoe mensen het geluid van een kikker opschrijven, verschilt per taal. In het Engels zegt een kikker “ribbit”, in het Duits “quak”, in het Frans “coâ coâ” en in het Japans “kero-kero”. Toch gaat het in al die gevallen om hetzelfde dier. Dit laat zien dat klankschildering altijd een keuze is van de spreker, beïnvloed door de klanken die een taal gewoon gebruikt. Het echte geluid van de kikker verandert niet, alleen de vertaling ervan.
Grappig detail: het bekende “ribbit” uit het Engels is eigenlijk gebaseerd op slechts één Noord-Amerikaanse kikkersoort, de gewone boomkikker uit Californië. Door films en tekenfilms is dat geluid wereldwijd het standaardgeluid voor kikkers geworden, terwijl de meeste kikkersoorten in Europa heel anders klinken.
Wanneer hoor je kikkers het meest?
Kikkers zijn het luidruchtigst bij warm, vochtig weer. Warme avonden na een regenbui zijn ideaal: de temperatuur is aangenaam en de lucht is vochtig, wat zowel de kikkers als hun geluid begunstigt. In Nederland en België hoor je het koor het duidelijkst van februari tot mei, rondom sloten, vijvers en poelen.
Overdag zijn kikkers al een stuk stiller, en in de winter hoor je ze helemaal niet. Ze houden dan een winterslaap en produceren geen enkel geluid. Zodra het water rond de 5 à 10 graden bereikt, beginnen de eerste mannetjes al te roepen.
Als je wilt weten welke kikker er bij jou in de buurt zit, is het geluid dus een van de beste aanwijzingen. Een laag, ratelend geluid wijst al snel op de bruine kikker, terwijl een schel gekletter in de avond eerder op een boomkikker duidt.
