Een schildpad herken je direct aan het harde schild op zijn rug. Dat schild, ook wel het pantser of de carapax genoemd, is het meest opvallende kenmerk van dit dier. Maar er is meer aan een schildpad dan alleen dat schild. Van de stevige poten tot de schubachtige huid en de tandloze bek: het uiterlijk van een schildpad is op veel punten uniek in het dierenrijk.
Het schild: de opvallendste eigenschap
Het schild van een schildpad bestaat uit twee delen. De bovenkant heet de carapax, de onderkant heet het plastron. Beide delen zijn met elkaar verbonden aan de zijkanten van het lichaam. Het schild is niet los van het dier, maar zit vast aan de wervelkolom en de ribben. Een schildpad kan zijn schild dus nooit verlaten, zoals weleens gedacht wordt.
De carapax bestaat uit platen, ook wel schilden of scutes genoemd. Die platen zijn gemaakt van keratine, hetzelfde materiaal als menselijke nagels. De kleur van het schild verschilt per soort. Bij veel landschildpadden is het groen, bruin of zwart, soms met gele vlekken of patronen. Waterschildpadden hebben vaak een gladder en meer gestroomlijnd schild, zodat ze gemakkelijk door het water glijden.
Hoe ziet een schildpad eruit van kop tot staart?
De kop van een schildpad is relatief klein ten opzichte van het lichaam. De meeste soorten kunnen hun kop intrekken in het schild als ze zich bedreigd voelen. Schildpadden hebben geen tanden. In plaats daarvan hebben ze een hoornachtige, scherpe bek waarmee ze voedsel afbijten. De ogen zitten aan de zijkant van de kop en zijn vaak goudkleurig of bruin.
De poten zien er bij landschildpadden stevig en kolomvormig uit, een beetje als olifantenpootjes. Ze hebben korte, stompe nagels. Waterschildpadden hebben vliezige zwempoten of echte zwemvliezen tussen de tenen, afhankelijk van de soort. Zeeschildpadden gaan nog een stap verder: zij hebben brede, afgeplatte ledematen die als vinnen werken.
De staart van een schildpad is kort en dik en steekt achter het schild uit. Bij mannetjes is de staart doorgaans langer dan bij vrouwtjes. Dat is overigens een van de makkelijkste manieren om het geslacht te herkennen.
De huid en het oppervlak
De huid van een schildpad is bedekt met schubben en voelt droog en ruw aan. Bij de meeste landschildpadden is de huid grijs, groenachtig of bruin van kleur. De nek is soms gerimpeld en kan flink rekken wanneer de schildpad zijn hoofd uitsteekt. Op de poten zijn de schubben goed zichtbaar, wat het dier een stoer, pantserachtig uiterlijk geeft.
Bij waterschildpadden is de huid iets gladder en kunnen er opvallende kleuren voorkomen, zoals rode of gele strepen. De roodwangschildpad, een bekende soort als huisdier, heeft bijvoorbeeld duidelijke rode vlekken aan weerszijden van de kop.
Grootte en gewicht: grote verschillen per soort
Schildpadden komen in sterk uiteenlopende maten voor. Een kleine dwerg-moerasschildpad past in de palm van je hand en heeft een schildlengte van maar een paar centimeter. Aan het andere uiterste staat de reuzenschildpad van de Galápagoseilanden, met een schildlengte van meer dan een meter en een gewicht van wel 250 kilogram. De meeste als huisdier gehouden soorten, zoals de Griekse landschildpad, worden volwassen rond de 15 tot 30 centimeter.
Onderscheid tussen land-, zoetwter- en zeeschildpadden
Je ziet de leefomgeving van een schildpad terug in zijn uiterlijk. Landschildpadden hebben een koepelvormig, hoog schild en zware poten. Dat hoge schild biedt meer ruimte voor de organen en beschermt goed tegen roofdieren. Zoetwatersoorten zijn platter gebouwd en wendbaarder in het water. Zeeschildpadden zijn het meest gestroomlijnd: een plat schild, lange vinachtige ledematen en een hydrodynamische lichaamsvorm die ze geschikt maakt voor lange zwemafstanden in open zee.
Een schildpad is dus goed te herkennen aan de combinatie van het harde pantser, de schubachtige huid, de tandloze bek en de stevige poten. De precieze details, zoals kleur, schildvorm en pootbouw, vertellen je meteen welke soort je voor je hebt en waar dat dier normaal gesproken leeft.
