De zeeschildpad is een van de oudste en meest fascinerende dieren op aarde. Deze grote schildpadden leven in tropische en subtropische zeeën over de hele wereld en bestaan al meer dan honderd miljoen jaar. Ze horen bij de familie Cheloniidae en zijn nauw verwant aan hun verre voorouders die al rondtrokken toen de dinosauriërs nog leefden.
Soorten zeeschildpadden wereldwijd
Er zijn zeven erkende soorten zeeschildpadden. De bekendste zijn de groene zeeschildpad, de onechte karetschildpad (ook wel loggerhead genoemd), de echte karetschildpad en de lederschildpad. Die laatste is de grootste van allemaal en valt eigenlijk buiten de Cheloniidae-familie: hij heeft een leerachtig pantser in plaats van harde schilden. De lederschildpad kan meer dan twee meter lang worden en meer dan 900 kilogram wegen.
De groene zeeschildpad dankt zijn naam niet aan zijn buitenkant, maar aan het groenachtige vet onder zijn schild. Volwassen exemplaren zijn vrijwel volledig planteneters en leven grotendeels van zeegras en algen. De echte karetschildpad heeft een spitse bek die perfect is om sponsdieren van koraalriffen te plukken.
Waar leeft de zeeschildpad?
Zeeschildpadden komen voor in alle tropische oceanen en duiken regelmatig op in de subtropische en zelfs gematigde zeeën. Je vindt ze in de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Grote Oceaan. In de Middellandse Zee komen ze ook voor, met name rondom Turkije, Griekenland en Spanje.
Ze zijn uitstekende langeafstandszwemmers. Vrouwelijke zeeschildpadden leggen duizenden kilometers af om terug te keren naar precies het strand waar ze zelf zijn geboren, om daar hun eieren te begraven. Hoe ze dat doen, is nog steeds niet volledig opgehelderd, maar wetenschappers vermoeden dat ze het magnetische veld van de aarde gebruiken als kompas.
Voortplanting: van strand tot open zee
Het broedproces van een zeeschildpad is opmerkelijk. Het vrouwtje kruipt ’s nachts het strand op, graaft een kuil met haar achterflippers en legt daarin tussen de 50 en 200 eieren, afhankelijk van de soort. Daarna dekt ze het nest toe met zand en keert ze terug naar zee. Ze laat de eieren volledig aan de zon over.
Na een broedperiode van ongeveer zes tot acht weken kruipen de kleine schildpadjes uit het zand en rennen direct naar het water. Dit is het gevaarlijkste moment van hun leven: vogels, krabben en vissen wachten op het strand en in de branding. Slechts een klein deel van de jonge zeeschildpadden overleeft de eerste weken. Toch kunnen zeeschildpadden die volwassen worden heel oud worden: naar schatting leven sommige exemplaren tachtig jaar of langer.
Wat eet een zeeschildpad?
Het dieet verschilt sterk per soort. De groene zeeschildpad eet als volwassen dier vrijwel alleen planten: zeegras en algen. Jonge groene zeeschildpadden zijn wel alleseter. De onechte karetschildpad heeft een krachtige kaak waarmee hij schelpen, kreeften en krabben kan kraken. De echte karetschildpad eet vooral sponsdieren. En de lederschildpad leeft bijna uitsluitend van kwallen.
Dat laatste maakt plastic zakken bijzonder gevaarlijk voor ze. Een plastic zak in het water lijkt sterk op een kwal. Als een zeeschildpad die inslikt, kan dat zijn spijsvertering blokkeren en uiteindelijk dodelijk zijn.
Bedreigde status en gevaren
Vrijwel alle soorten zeeschildpadden staan op de Rode Lijst van de IUCN als kwetsbaar, bedreigd of ernstig bedreigd. Er zijn meerdere oorzaken voor de achteruitgang van de populaties.
- Verlies van nестstranden: toerisme, bebouwing en kunstlicht op stranden verstoren het leggen van eieren en leiden jonge schildpadjes de verkeerde kant op.
- Bijvangst: zeeschildpadden verdrinken in visnetten en op langelijnvisserij waar ze niet voor bedoeld zijn.
- Plastic vervuiling: ze eten plastic zakken en raken verstrikt in achtergelaten vistuig.
- Klimaatverandering: de temperatuur van het zand bepaalt het geslacht van de jongen. Stijgende temperaturen leiden tot onevenwichtige geslachtsverhoudingen in populaties.
- Stropen: in sommige landen worden zeeschildpadden nog steeds gevangen voor hun vlees, eieren of schild.
Bescherming van de zeeschildpad
Internationaal zijn zeeschildpadden beschermd onder het CITES-verdrag, dat de handel in bedreigde diersoorten reguleert. Veel landen hebben eigen wetgeving die nестstranden beschermt en het vangen van zeeschildpadden verbiedt. In landen als Costa Rica, Australië en Griekenland zijn georganiseerde beschermingsprogramma’s actief waarbij vrijwilligers nesten bewaken en jonge schildpadjes helpen naar zee.
Vissers in steeds meer regio’s zijn verplicht om zogeheten schildpaduitsluitingsapparaten in hun netten te gebruiken. Dit zijn eenvoudige roosters die zeeschildpadden in staat stellen te ontsnappen uit trawlnetten, terwijl de vis wel gevangen blijft.
Veelgestelde vragen over de zeeschildpad
Hoe lang kan een zeeschildpad onder water blijven?
In rust kan een zeeschildpad uren onder water blijven zonder adem te hoeven halen. Tijdens het zwemmen komt hij gemiddeld elke paar minuten boven voor lucht, maar slapende dieren halen pas na tientallen minuten adem.
Kunnen zeeschildpadden hun kop intrekken in het schild?
Nee. Anders dan landschildpadden kunnen zeeschildpadden hun kop en poten niet terugtrekken in het schild. Ze zijn volledig afhankelijk van hun snelheid en de omgeving voor bescherming.
Hoe snel zwemmen ze?
Zeeschildpadden zwemmen gemiddeld zo’n 20 tot 25 kilometer per uur als ze haast hebben. In rustig zwemmen houden ze het een stuk lager.
Wat is het verschil tussen een zeeschildpad en een gewone schildpad?
Zeeschildpadden zijn volledig aangepast aan het leven in zee. Hun ledematen zijn omgevormd tot vlezige flippers, ze leven vrijwel hun hele leven in het water en komen alleen aan land om eieren te leggen.
De zeeschildpad is een opmerkelijk dier dat al veel langer op aarde rondtrekt dan de mens, maar nu serieus onder druk staat door menselijke activiteiten. Of je nu duikt in de Rode Zee, op vakantie bent in de Middellandse Zee of de natuur volgt via een documentaire: bewustzijn over de bedreigingen voor deze dieren maakt al een verschil. Houd afstand op het strand en het water, gebruik geen plastic zakken in de buurt van de zee, en steun erkende beschermingsorganisaties als je dat wilt.
