De groene schildpad, ook wel groene zeeschildpad of soepschildpad genoemd (wetenschappelijke naam: Chelonia mydas), is een van de bekendste en meest bestudeerde zeeschildpadden ter wereld. Hij dankt zijn naam niet aan zijn groen gekleurde schild, maar aan het groenachtige vet onder zijn schild. Deze schildpad behoort tot de familie van de zeeschildpadden (Cheloniidae) en komt voor in tropische en subtropische zeeën wereldwijd.
Wat de groene schildpad bijzonder maakt, is de combinatie van indrukwekkende afmetingen, een uniek plantaardig dieet op volwassen leeftijd en het feit dat hij duizenden kilometers zwemt om te nestelen op precies het strand waar hij zelf uit het ei kroop. Toch staat de soort wereldwijd op de lijst van bedreigde dieren.
Kenmerken van de groene schildpad
De groene zeeschildpad is een van de grootste zeeschildpadden. Volwassen exemplaren bereiken een schildlengte van gemiddeld 80 tot 120 centimeter en wegen doorgaans tussen de 100 en 200 kilogram. Het schild (de carapax) is glad en heeft een olijfgroene tot bruinachtige kleur met een patroon van lichtere vlekken. De kop is relatief klein ten opzichte van het lichaam.
Een opvallend kenmerk is dat de groene schildpad als enige zeeschildpad op volwassen leeftijd volledig plantaardig eet. Jonge dieren eten nog wel kleine dieren zoals kwallen en kreeftachtigen, maar zodra ze volwassen worden, schakelen ze over op zeegras en zeewier. Dit plantaardige dieet zorgt voor het karakteristieke groenachtige vet dat de soort zijn naam geeft.
Leefgebied en verspreiding
De groene zeeschildpad leeft in vrijwel alle tropische en subtropische oceanen. Grote populaties zijn te vinden in de Atlantische Oceaan, de Stille Oceaan en de Indische Oceaan. Bekende nestlocaties zijn onder andere Florida (VS), de Caraïbische eilanden, de kust van Australië (met name het Great Barrier Reef-gebied) en eilanden in de Indische Oceaan zoals Ascension Island.
Groene schildpadden zijn uitstekende zwemmers en leggen enorme afstanden af. Ze trekken tussen hun voedselgebieden en neststranden, vaak over afstanden van meer dan 2.000 kilometer. Ze gebruiken daarbij het magnetische veld van de aarde als kompas, een navigatievermogen dat wetenschappers al decennia lang fascineert.
Voortplanting: van nest tot open zee
Vrouwelijke groene schildpadden keren om de twee tot vijf jaar terug naar het strand waar ze zelf geboren zijn. Dit fenomeen heet filoptarie. Op het strand graven ze met hun achtervinnen een kuil en leggen ze gemiddeld 100 tot 125 eieren per legsel. In één seizoen kan een vrouwtje meerdere nesten aanleggen, met tussenpozen van ongeveer twee weken.
De eieren komen na 45 tot 75 dagen uit, afhankelijk van de temperatuur van het zand. Warmer zand versnelt de ontwikkeling. Interessant: de temperatuur bepaalt ook het geslacht van de jongen. Bij hogere temperaturen worden er meer vrouwtjes geboren, wat door klimaatverandering steeds vaker voorkomt en de geslachtsverhouding in populaties verstoort.
De kleine schildpadjes, zo groot als een hand, kruipen naar de zee en beginnen een gevaarlijke tocht. De overlevingskansen zijn laag: naar schatting bereikt slechts één op de duizend hatchlings de volwassen leeftijd. Roofdieren zoals zeevogels, krabben en grote vissen maken veel slachtoffers in de eerste levensfase.
Leeftijd en groei
Groene zeeschildpadden groeien langzaam. Ze bereiken pas op een leeftijd van 20 tot 50 jaar de geslachtsrijpheid. Eenmaal volwassen kunnen ze oud worden: in het wild leven ze vermoedelijk 70 tot 80 jaar, al is exacte leeftijdsbepaling lastig. Die lange tijd tot geslachtsrijpheid maakt de soort extra kwetsbaar: als er veel jonge schildpadden sterven, duurt het tientallen jaren voordat een populatie zich herstelt.
Bedreigd door meerdere oorzaken
De groene schildpad staat op de Rode Lijst van de IUCN (Internationale Unie voor de Bescherming van de Natuur) als bedreigd (Endangered). De bedreigingen zijn divers en stapelen op elkaar.
- Bijvangst: Schildpadden verdrinken wanneer ze verstrikt raken in visnetten of aan haken blijven hangen.
- Plasticvervuiling: Ze eten plastic zakjes die op kwallen lijken, met dodelijke gevolgen.
- Nestelbedreigingen: Lichtvervuiling op stranden desoriënteert hatchlings. Strandtoerisme verstoort nesten. Stijgende zandtemperaturen door klimaatverandering verstoren de geslachtsbalans.
- Jacht en gebruik: Historisch werden groene schildpadden massaal gevangen voor hun vlees en vet (vandaar de naam soepschildpad). In veel landen is dit inmiddels verboden, maar illegale jacht komt nog steeds voor.
- Fibropapillomatose: Een ziekte die veroorzaakt wordt door een herpesvirus en grote tumorgroeisels op de huid en organen veroorzaakt. De ziekte is wijdverspreid in aangetaste populaties en heeft mogelijk een link met watervervuiling.
Bescherming en herstel
Dankzij internationale beschermingswetten, zoals het CITES-verdrag dat internationale handel verbiedt, en lokale beschermingsprogramma’s zijn sommige populaties van de groene schildpad weer voorzichtig aan het groeien. In Florida en op plaatsen als Hawaii en de Malediven zijn nestpopulaties de afgelopen decennia toegenomen. Beschermingsorganisaties monitoren nesten, plaatsen beschermd hek om eieren en begeleiden hatchlings veilig naar zee.
Toch is herstel broos. Zolang oceaanvervuiling, klimaatverandering en bijvangst voortduren, blijft de groene zeeschildpad kwetsbaar. Zeereservaten en bewustwordingscampagnes bij kustgemeenschappen spelen een grote rol in de bescherming van zowel de dieren als hun neststranden.
De groene schildpad is een dier dat al meer dan 100 miljoen jaar op aarde rondgaat, in grotendeels dezelfde vorm als vandaag. Dat hij nu bedreigd is door menselijk handelen, maakt zijn bescherming des te urgenter. Wie de oceaan respecteert door minder plastic te gebruiken, afstand te houden op het strand en verantwoord vis te kopen, draagt direct bij aan de kansen van deze bijzondere schildpad.
