Een schildpad is een reptiel, geen amfibie. Dat is het directe antwoord. Toch is de verwarring begrijpelijk: schildpadden leven zowel op het land als in het water, net als veel amfibieën. Maar op biologisch vlak zijn ze duidelijk ingedeeld bij de reptielen, en daar zijn goede redenen voor.
Waarom is een schildpad een reptiel en geen amfibie?
Reptielen en amfibieën lijken op elkaar omdat ze allebei koudbloedig zijn en vaak in of bij water leven. Toch zijn het twee heel verschillende groepen dieren. Het verschil zit in een aantal concrete kenmerken, en schildpadden voldoen aan alle kenmerken van een reptiel.
- Schubben of schilden: Reptielen hebben een droge, schubachtige of harde huid. De schaal van een schildpad is daar een bijzondere vorm van. Amfibieën zoals kikkers en salamanders hebben juist een zachte, vochtige huid zonder schubben.
- Eieren met een schaal: Schildpadden leggen eieren met een leerachtige of harde schaal, op het land. Amfibieën leggen hun eieren vrijwel altijd in het water, zonder vaste schaal, omhuld door een geleiachtige laag.
- Ademhaling: Schildpadden ademen hun hele leven met longen. Ze ademen nooit via hun huid of kieuwen, ook niet als larve. Amfibieën beginnen hun leven als larve (denk aan een kikkervisje) en ademen dan via kieuwen. Pas later krijgen ze longen.
- Metamorfose: Amfibieën maken een metamorfose door van larve naar volwassen dier. Schildpadden doen dat niet. Ze kruipen als miniatuurversie van zichzelf uit het ei.
Schildpadden horen samen met hagedissen, slangen en krokodillen tot de klasse Reptilia. Ze zijn zelfs een van de oudste nog levende reptielengroepen op aarde. Fossielen laten zien dat schildpadden al bestonden ver voor de dinosauriërs uitstierven.
Wat zijn de kenmerken van een schildpad als reptiel?
De meest opvallende eigenschap van een schildpad is natuurlijk de schaal. Die bestaat uit twee delen: de rugschaal (carapax) en de buikschaal (plastron). De schaal is vergroeid met de wervelkolom en de ribben. Het is dus geen los huis waar de schildpad uit kan stappen. De schaal is een onderdeel van het lichaam.
Schildpadden zijn koudbloedig, wat betekent dat ze hun lichaamstemperatuur niet zelf regelen. Ze hebben externe warmtebronnen nodig, zoals zonlicht. Dit geldt voor alle reptielen. Heb je een schildpad als huisdier, dan is een warmtelamp in het terrarium dan ook geen luxe maar een noodzaak.
Er zijn ongeveer 350 soorten schildpadden, verdeeld over land- en waterschildpadden. Zeeschildpadden brengen bijna hun hele leven in zee door, maar ademen nog altijd met longen en leggen hun eieren op het strand. Dat maakt ze reptielen, geen vissen en ook geen amfibieën.
Veelgemaakte vergissing: waarom denken mensen dat schildpadden amfibieën zijn?
De verwarring ontstaat omdat schildpadden, net als kikkers en salamanders, vaak in en rond water leven. Een waterschildpad zwemt, duikt en zit regelmatig op een steen in de zon naast het water. Dat beeld doet denken aan een amfibie. Maar de manier waarop ze ademen, hoe hun huid eruitziet en hoe ze hun eieren leggen, maakt het verschil glashelder.
Een andere reden voor de verwarring is dat zowel reptielen als amfibieën in de volksmond soms op één hoop worden gegooid als “koude, kruipende dieren”. In wetenschappelijke termen zijn het echter twee afzonderlijke klassen van gewervelde dieren.
Kortom: als iemand je vraagt of een schildpad een reptiel of een amfibie is, kun je met zekerheid zeggen dat het een reptiel is. De schubachtige schaal, de longen, de eieren op het land en het ontbreken van een larvestadium zeggen genoeg.
