De caretta schildpad, officieel de Caretta caretta of dikkopschildpad, is een van de meest bekende zeeschildpadden ter wereld. Deze imposante schildpad dankt zijn bijnaam aan zijn opvallend grote, zware kop, die hem onderscheidt van andere zeeschildpadden. Hij behoort tot de familie van de zeeschildpadden (Cheloniidae) en wordt in het Nederlands ook wel de onechte karetschildpad genoemd.
De caretta schildpad komt voor in bijna alle oceanen en zeeën met een gematigd tot tropisch klimaat. Van de Middellandse Zee tot de Atlantische, Indische en Stille Oceaan: deze soort heeft een groot verspreidingsgebied. Toch staat hij op de internationale lijst van bedreigde diersoorten, wat hem tot een icoon maakt van zeeschildpadden die bescherming nodig hebben.
Uiterlijk en bouw van de caretta schildpad
Het meest opvallende kenmerk van de Caretta caretta is zijn grote, brede kop met krachtige kaken. Die kaken zijn niet voor niets zo sterk: de schildpad eet graag harde prooien zoals krabben, schaaldieren, zeesterren en weekdieren. Zijn kaakkracht is daarvoor onmisbaar.
De schaal van de dikkopschildpad is hartvormig en roodbruin van kleur, soms iets oranje. De buikzijde is geel tot geelwit. Een volwassen dier heeft een schaallengte van gemiddeld 80 tot 110 centimeter, en weegt doorgaans tussen de 80 en 200 kilogram. Daarmee is hij één van de grotere zeeschildpadden, al blijft hij kleiner dan de lederschildpad. Mannetjes en vrouwtjes zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden, maar mannetjes hebben een langere, dikkere staart.
Verspreiding en leefgebied
De caretta schildpad trekt enorme afstanden door de oceaan. Hij leeft in open water maar komt ook voor in ondiepe kustwateren, lagunen en riviermondingen. In de Middellandse Zee is hij een bekende verschijning, en langs de kusten van Griekenland, Turkije en Italië liggen belangrijke nestplaatsen. Ook aan de oostkust van de Verenigde Staten en in het Caribisch gebied komen grote aantallen voor.
Nestelen doet de caretta schildpad altijd op zandstranden. Vrouwtjes keren decennialang terug naar hetzelfde strand waar ze zelf zijn geboren. Dit fenomeen, waarbij ze hun geboortestrand opzoeken via een soort intern kompas, is een van de meest fascinerende eigenschappen van deze soort. Wetenschappers denken dat ze daarvoor het magnetisch veld van de aarde gebruiken.
Voortplanting en nestgedrag
Vrouwtjes komen alleen aan land om te nestelen. Ze kruipen ’s nachts het strand op, graven een kuil met hun achterflippers en leggen gemiddeld 100 tot 130 eieren per nest. Daarna bedekken ze de eieren en keren terug naar zee, zonder nog om te kijken naar het nest. Een vrouwtje kan meerdere nesten per seizoen aanleggen, maar nestelt niet elk jaar opnieuw.
Na ongeveer 60 dagen komen de jonge schildpadjes uit. De temperatuur in het nest bepaalt het geslacht: warmere nesten produceren meer vrouwtjes. De kleine schildpadjes graven zich omhoog en hollen richting zee, het liefst ’s nachts om roofdieren te ontwijken. Slechts een klein deel overleeft de eerste levensjaren. Wie dat wel haalt, kan 30 tot 50 jaar of ouder worden in het wild.
Bedreigingen voor de caretta schildpad
De dikkopschildpad staat wereldwijd geclassificeerd als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN. Meerdere factoren bedreigen zijn voortbestaan:
- Visserij: Schildpadden verdrinken als bijvangst in visnetten, vooral in langelijnvisserij en trawlnetten.
- Lichtvervuiling: Kunstlicht langs stranden desoriënteert zowel nestende vrouwtjes als pasgeboren schildpadjes, die richting het licht lopen in plaats van naar de zee.
- Strandgebruik door mensen: Ligbedden, parasols en strandrijtuigen verstoren nestplaatsen of vernietigen eieren.
- Plastic vervuiling: Schildpadden eten plastic in de oceaan, dat ze aanzien voor kwallen of andere prooien. Dat leidt tot verstikking of interne blokkades.
- Klimaatverandering: Stijgende temperaturen veranderen het geslachtsverhouding in nesten. Te veel warmte produceert bijna uitsluitend vrouwtjes, wat de populatie op langere termijn in gevaar brengt.
Bescherming van de Caretta caretta
Verschillende internationale verdragen en organisaties zetten zich in voor de bescherming van de caretta schildpad. In Griekenland beschermt de organisatie ARCHELON al decennialang neststranden op Zakynthos en andere eilanden. Op veel populaire toeristische stranden gelden regels rondom nestplaatsen: afzettingen, verbod op licht en beperkt strandgebruik tijdens het nestseizoen.
In de Europese Unie is de soort beschermd onder de Habitatrichtlijn. Vissers in Europese wateren zijn verplicht bepaalde ontsnappingsopeningen in netten te gebruiken, zodat schildpadden kunnen ontsnappen als ze per ongeluk verstrikt raken. In de VS geldt vergelijkbare wetgeving via de Endangered Species Act.
De caretta schildpad in de Middellandse Zee
Voor veel Europese reizigers is de Middellandse Zee de plek waar ze de caretta schildpad het meest tegenkomen, soms al snorkelend of zwemmend. De Ionische Zee rondom het Griekse eiland Zakynthos herbergt een van de grootste nestpopulaties in de Middellandse Zee. De Golf van Laganas op Zakynthos is aangewezen als nationaal zeeparkgebied, mede om de schildpadden te beschermen.
Toerisme is hier een gevoelig punt. Enerzijds zorgt bewustwording via toerisme voor draagvlak voor bescherming. Anderzijds brengen boten, duikers en druk strandgebruik stress bij de dieren. Goed georganiseerde schildpadden-excursies met gecertificeerde gidsen bieden de beste manier om de caretta schildpad te spotten zonder hem te schaden.
De dikkopschildpad is een dier dat al meer dan 100 miljoen jaar op aarde rondtrekt, lang voor de mens er was. Zijn voortbestaan hangt nu in grote mate af van de keuzes die mensen maken: op het strand, op zee en in de visserij. Wie de caretta schildpad in het wild wil zien, draagt het meest bij door afstand te bewaren en te kiezen voor erkende, verantwoorde touroperators.
