Een salamander in de vijver is een goed teken: het betekent dat je tuin een fijne plek is voor deze bijzondere dieren. Salamanders gebruiken de vijver voornamelijk in het voorjaar om te paren en eitjes af te zetten. De rest van het jaar leven ze grotendeels op het land, in vochtige hoekjes onder bladeren, stenen of houtstapels.
Waarom de salamander in de vijver duikt
In Nederland kom je vooral de kleine watersalamander en de gevlekte salamander (ook wel vuursalamander) tegen, maar de meest voorkomende vijverbewoner is de kleine watersalamander. Elk voorjaar, zodra het water warmer wordt (grofweg vanaf maart), trekken salamanders naar de vijver om zich voort te planten. Het mannetje doet zijn best om de vrouw te imponeren met een sierlijke paringsdans in het water. Na de bevruchting plakt het vrouwtje elk eitje apart aan een waterplant, keurig ingepakt in een blaadje.
Zodra de jonge salamanders (larven) groot genoeg zijn, verlaten ook zij het water. Dat gebeurt meestal in de zomer. De larven hebben in die tijd kieuwen en een brede staartvin, waarmee ze goed herkenbaar zijn. Volwassen exemplaren die op het land overwinteren, kruipen in de herfst uit de vijver en zoeken een vochtige schuilplek op het droge.
Wat heeft een salamander nodig in en rondom je vijver?
Om salamanders aan te trekken en te houden, moet je vijver aan een paar voorwaarden voldoen. Waterplanten zijn onmisbaar: zonder planten heeft het vrouwtje nergens haar eitjes aan vast te plakken. Planten als waterranonkel, fonteinkruid of moerasvergeet-mij-nietje doen het goed. De vijver hoeft niet groot te zijn; ook een kleine tuinvijver van een paar honderd liter biedt al genoeg ruimte.
Zorg voor een flauwe oever of een uitstapplaats. Salamanders zijn geen sterke zwemmers en hebben een makkelijke weg in en uit het water nodig. Een helling van keien, een plank of een stuk gaas langs de wand werkt goed. Zonder uitweg verdrinken ze, en dat geldt ook voor andere vijverdieren zoals kikkers en muizen.
Rondom de vijver zijn vochtige schuilplekken minstens zo belangrijk. Denk aan een stapel stenen, een compostbak of een hoek met dik bladerendek. Salamanders jagen ’s nachts op insecten, slakken en wormen, en schuilen overdag op koele, vochtige plekken. Een te opgeruimde tuin is voor hen weinig aantrekkelijk.
Vijvervissen en salamanders: een slechte combinatie
Heb je goudvissen of andere vijvervissen? Dan is de kans klein dat salamanders zich succesvol voortplanten. Vissen eten de eitjes en larven van salamanders vrijwel volledig op. Wil je salamanders in je vijver, kies dan voor een vijver zonder vissen, of maak een apart klein bassin dat niet bereikbaar is voor de vissen. Dit hoeft echt geen groot project te zijn: zelfs een halve regentonvijver in een hoek van de tuin kan genoeg zijn.
Wanneer zie je salamanders in de vijver?
De periode dat salamanders daadwerkelijk in het water zitten, is kort. Van ongeveer maart tot juni zijn ze actief in de vijver. Daarna zijn ze terug op het land. In de herfst (september en oktober) overwinteren ze op droge, vorstvrije plekken buiten het water, zoals onder een schuur of diep in een bladhoop. Ze zijn koudbloedig en worden bij lagere temperaturen steeds trager, totdat ze in een soort winterslaap vallen.
Overdag zijn salamanders zelden te zien; ze zijn schemering- en nachtdieren. Met een zaklamp langs de rand van de vijver schijnen op een rustige avond in april of mei geeft de beste kans ze te spotten. Je ziet ze dan vaak stilhangen in het water of langzaam door de waterplanten bewegen.
Salamanders beschermen: wat je wel en niet mag
Alle inheemse salamandersoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Je mag ze niet vangen, doden of hun leefgebied opzettelijk verstoren. Dat betekent dat je je vijver en de omgeving wel mag aanpassen om salamanders te helpen, maar dat je ze niet mag verplaatsen of als huisdier houden.
Een gezonde vijver met waterplanten, een zachte oever en voldoende schuilplekken eromheen is de beste manier om salamanders op een legale en natuurlijke manier te verwelkomen. Als je dat doet, komen ze vanzelf, en heb je elk voorjaar een goed excuus om even bij het water te gaan zitten.
