Een schildpad onder water kan verrassend lang blijven zonder adem te halen. Zeeschildpadden hebben geen kieuwen, maar sommige soorten kunnen toch wel 4 tot 7 uur onder water doorbrengen voordat ze naar de oppervlakte moeten om te ademen. Tijdens rust of slaap kan dat zelfs nog langer zijn. Hoe dat werkt, en wat er precies gebeurt als een schildpad onder water is, lees je hieronder.
Hoe lang kan een schildpad onder water blijven?
De tijd die een schildpad onder water kan blijven, verschilt sterk per soort en situatie. Een actieve zeeschildpad die zwemt en energie verbruikt, komt na enkele minuten al weer naar boven voor lucht. Maar een schildpad die rustig op de bodem ligt te rusten, kan de zuurstof in zijn lichaam veel langer gebruiken. Lederschildpadden en groene zeeschildpadden halen bij rust soms wel 4 tot 7 uur zonder adem, en in zeldzame gevallen nog langer.
Zoetwaterschilpadden, zoals de roodwangschildpad die veel mensen als huisdier houden, duiken ook regelmatig onder. Zij blijven gemiddeld 15 tot 30 minuten onder water bij actief zwemmen. In de winter is dat een heel ander verhaal: bij lage temperaturen zakken ze in een soort winterslaap (brumation) en kunnen ze maandenlang onder water doorbrengen met minimaal zuurstofverbruik.
Wat doet een schildpad onder water met zuurstof?
Schildpadden ademen met longen, niet met kieuwen. Ze houden simpelweg een voorraad lucht vast in hun longen als ze duiken. Wat hen helpt, is dat hun stofwisseling behoorlijk langzaam werkt, zeker als ze koel of rustig zijn. Ze verbruiken daardoor weinig zuurstof per minuut.
Sommige zoetwaterschilpadden hebben daarnaast een bijzonder vermogen: ze kunnen via de huid en het slijmvlies rond de cloaca (een opening aan de achterkant van het lichaam) een kleine hoeveelheid zuurstof uit het water opnemen. Dit wordt cloacale ademhaling of “bilge-ademhaling” genoemd. Het is geen volwaardige vervanging van longen, maar het helpt ze om in de winter veel langer onder te blijven zonder te stikken.
Hoe diep duiken schildpadden?
Zeeschildpadden zijn uitstekende duikers. De lederschildpad (de grootste schildpadsoort ter wereld) kan duiken tot ruim 1.000 meter diepte, al zijn gemiddelde duiken veel ondieper. Andere zeeschildpadden zoals de karetschildpad en de groene schildpad duiken doorgaans tot tientallen of enkele honderden meters diep, afhankelijk van waar ze voedsel zoeken.
Zoetwaterschilpadden duiken veel minder diep. In een vijver of rivier gaan ze gewoon naar de bodem, die zelden dieper is dan een paar meter. Voor hen gaat het minder om diepte en meer om de duur dat ze weg kunnen blijven van de oppervlakte.
Slaapt een schildpad ook onder water?
Ja, veel schildpadden slapen onder water. Ze zoeken een rustige plek op de bodem, onder een rots of tussen planten, en zakken in een lichte rust. Tijdens het slapen vertraagt hun stofwisseling nog verder, waardoor ze minder zuurstof nodig hebben. Ze komen dan automatisch wakker als ze lucht nodig hebben, zwemmen even naar boven, en duiken daarna opnieuw.
Bij de winterslaap van zoetwaterschilpadden kan een schildpad maandenlang op de bodem van een bevroren vijver liggen zonder te ademen via de longen. De watertemperatuur is dan zo laag dat hun lichaam bijna op een minimum draait. De cloacale zuurstofopname is in die periode net genoeg om ze in leven te houden.
Kan een schildpad verdrinken?
Ja, schildpadden kunnen verdrinken, ook al lijkt dat misschien vreemd voor een dier dat zo goed onder water kan. Als een schildpad niet bij de oppervlakte kan komen, bijvoorbeeld doordat hij vastzit in een visnet of verstrikt raakt in afval, dan stikt hij alsnog. Dit is een van de grootste bedreigingen voor zeeschildpadden: ze verdrinken als bijvangst in visnetten.
Ook stress of ziekte kan de duiktijd sterk verkorten. Een zieke schildpad verbruikt meer zuurstof en moet vaker naar boven. Dierenartsen die zeeschildpadden behandelen, letten hier goed op als maat voor de gezondheid van het dier.
Een schildpad onder water is dus veel meer dan een dier dat eventjes duikt. De combinatie van trage stofwisseling, slimme aanpassingen en soms maandenlange winterslaap maakt schildpadden tot uitzonderlijke duikers. Wil je weten hoelang jouw huisschildpad veilig onder water kan blijven, houd dan de soort en de watertemperatuur goed in de gaten: dat bepaalt het verschil tussen 15 minuten en meerdere uren.
