In de Nederlandse tuin kom je vooral de levendbarende hagedis tegen, de meest voorkomende hagedissoort van Nederland. Je herkent hem aan zijn slanke lijf van zo’n 15 tot 17 centimeter, zijn bruinachtige kleur en de snelheid waarmee hij wegschiet zodra je te dichtbij komt. Tuinen met veel zonlicht, een muurtje of een warme hoek zijn precies de plekken waar hagedissen graag vertoeven.
Welke hagedissen leven er in Nederlandse tuinen?
De levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) is verreweg de soort die je het vaakst ziet. De naam zegt het al: het vrouwtje legt geen eieren, maar baart levende jongen. Dat maakt hem bijzonder ten opzichte van veel andere reptielen. Mannetjes hebben tijdens het broedseizoen in het voorjaar een opvallend oranje of roodachtige buik met donkere vlekken. Vrouwtjes zijn doorgaans bruiner en minder opvallend.
In het zuiden en zuidoosten van Nederland, met name op zandgronden zoals de Veluwe en Limburg, kun je soms ook de zandhagedis (Lacerta agilis) tegenkomen. Het mannetje van deze soort heeft een felgroene flank in de paartijd. De zandhagedis is zeldzamer en staat als beschermde diersoort op de Rode Lijst. Hij heeft warmere, drogere biotopen nodig dan de levendbarende hagedis.
Een derde soort die mensen soms verwarren met een hagedis is de hazelworm. Dat is eigenlijk een pootloze hagedis, geen slang. Hij is glanzend bruin, beweegt trager en heeft oogleden (iets wat slangen niet hebben). Ook de hazelworm profiteert van een tuin met schuilplaatsen en zachte grond.
Waarom een hagedis in je tuin een goed teken is
Hagedissen zijn nuttige tuinbewoners. Ze eten insecten, slakken, spinnen en kleine wormen. Eén hagedis kan dagelijks tientallen kleine ongewenste insecten opruimen. Ze zijn volledig onschadelijk voor mensen en huisdieren. Hagedissen bijten zelden, en als ze dat doen, maakt het niet meer uit dan een lichte kneep.
Een hagedis in de tuin is ook een teken dat de omgeving redelijk natuurlijk en gevarieerd is. Ze verdragen geen intensief gebruik van pesticiden, omdat hun voedselbron dan wegvalt. Zie je hagedissen, dan is de kans groot dat ook andere nuttige dieren zoals kikkers, egels of insecten zich in jouw tuin thuis voelen.
Zo maak je je tuin aantrekkelijk voor hagedissen
Hagedissen zijn koudbloedige dieren. Ze hebben externe warmte nodig om op temperatuur te komen. Zorg je voor de juiste omstandigheden, dan trek je ze vanzelf aan. Concreet helpt het volgende:
- Leg een stapelmuur van stenen of bakstenen op een zonnige plek. De stenen slaan overdag warmte op en geven die ’s avonds af.
- Maak een insectenheuvel of een hoopje bladeren en takken. Hagedissen gebruiken dit als schuilplaats en jachtgebied.
- Laat een hoek van de tuin wat wilder. Kort gemaaid gras biedt geen dekking. Langere begroeiing, brandnetels en braamstruiken wel.
- Vermijd het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Die doden het voedsel van de hagedis en kunnen de dieren zelf indirect vergiftigen.
- Leg een klein stuk zwarte steen of leisteen in de zon. Hagedissen liggen graag op donkere, warmteabsorberende oppervlakken.
De ligging van je tuin speelt ook een rol. Een tuin op het zuiden of zuidwesten, beschut tegen de wind, is ideaal. Heb je een tuin op het noorden, dan zijn hagedissen minder waarschijnlijk, omdat het er simpelweg te koel blijft voor ze.
Hagedis in de tuin: wat je beter niet doet
Hagedissen zijn in Nederland beschermd onder de Flora- en faunawet (nu opgenomen in de Wet natuurbescherming). Je mag ze niet vangen, verplaatsen of doden. Ook het verstoren van hun verblijfplaatsen is niet toegestaan. Kom je bij een renovatie of uitbreiding van je tuin een hagedissenkolonie tegen, dan is het verstandig om te overleggen met de gemeente of een erkende ecoloog.
Laat katten zoveel mogelijk buiten de plekken waar hagedissen zonnen. Katten zijn een van de grootste bedreigingen voor hagedissen in tuinen. Een simpele omheining van gaas of een hoge muur rond de zonnige hoek kan al helpen.
Hagedissen in de Nederlandse tuin zijn een leuke en nuttige toevoeging die je weinig moeite kost. Met een zonnig plekje, wat stenen en minder gemaaid gras geef je ze precies wat ze nodig hebben, en houd je er een actieve, insectenvreter op na die het werk voor je doet.
