De grootste schildpad ooit was Stupendemys geographicus, een prehistorische zoetwaterreusachtige schildpad die leefde in wat nu Zuid-Amerika is. Met een schild van 2,4 meter lang en een geschat gewicht van meer dan 1.000 kilogram was dit dier ongeveer zo zwaar als een kleine auto. Dat is geen metafoor: de moderne personenauto weegt gemiddeld zo’n 1.200 tot 1.500 kilogram, dus Stupendemys zat daar niet ver onder.
In februari 2020 maakten paleontologen bekend dat ze een uitzonderlijk goed bewaard gebleven schild van dit dier hadden gevonden. Het ging om een van de meest complete exemplaren tot dan toe, wat wetenschappers in staat stelde het gewicht en de afmetingen nauwkeurig te schatten. Het fossiel werd aangetroffen in Venezuela en Colombia, in lagen die dateren uit het Mioceen, ruwweg 5 tot 10 miljoen jaar geleden.
Hoe groot was de grootste schildpad ooit precies?
Het schild van Stupendemys geographicus mat 2,4 meter in lengte. Ter vergelijking: de grootste levende schildpad van nu, de lederschildpad (Dermochelys coriacea), haalt een schild van gemiddeld 1,5 tot 1,8 meter. De grootste ooit gemeten lederschildpad had een schelp van iets meer dan 2 meter. Stupendemys was dus ook ten opzichte van zijn moderne neef een stuk groter.
Het gewicht van meer dan 1.000 kilogram is een schatting op basis van de verhoudingen van het gevonden schild en vergelijkingen met verwante soorten. Paleontologen kunnen het exacte gewicht niet meten, maar de geschatte massa maakt deze schildpad niet alleen de grootste, maar waarschijnlijk ook de zwaarste schildpad die ooit op aarde heeft geleefd.
Waar leefde Stupendemys geographicus?
Stupendemys leefde in een groot tropisch moeras- en riviergebied dat zich in het Mioceen uitstrekte over het noorden van Zuid-Amerika. Dit gebied stond bekend als de Urumaco-formatie. Het klimaat was warm en vochtig, en het ecosysteem wemelde van grote roofdieren, waaronder prehistorische krokodillen en enorme slangen zoals Titanoboa.
Dat context is belangrijk, want op de gevonden schedels en schilden van Stupendemys zijn beet- en krabsporen gevonden die overeenkomen met de kaken van grote krokodillen. De schildpad leefde dus niet zonder gevaar, ook al was het een dier van meer dan een ton. Mannetjes van de soort hadden bovendien horens op het voorste deel van het schild, vermoedelijk om te kunnen vechten met soortgenoten, net als sommige moderne schildpadden dat doen.
Vergelijking met andere grote schildpadden
Om de omvang van Stupendemys in perspectief te zetten, zijn hier de bekendste grote schildpadden op een rij:
| Soort | Tijdperk | Schild (lengte) | Gewicht (schatting) |
|---|---|---|---|
| Stupendemys geographicus | Mioceen (5-10 miljoen jaar geleden) | tot 2,4 meter | meer dan 1.000 kg |
| Archelon ischyros | Krijt (75 miljoen jaar geleden) | tot 4,6 meter (totale lengte) | geschat 2.200 kg |
| Lederschildpad (levend) | Nu | 1,5 tot 1,8 meter | 300 tot 700 kg |
| Aldabra reuzenschildpad (levend) | Nu | tot 1,2 meter | tot 250 kg |
Op basis van schildlengte is Stupendemys de recordhouder onder zoetwaterdieren. Archelon ischyros, een prehistorische zeeschildpad uit het Krijt, was in totale lichaamslengte groter en ook zwaarder. Of je Stupendemys of Archelon de “grootste schildpad ooit” noemt, hangt dus af van hoe je meet: schild versus totale lichaamslengte, of zoetwatersoort versus zeesoort.
Wat maakt deze vondst bijzonder?
Het goed bewaarde schild uit 2020 gaf wetenschappers de kans om de soort beter te begrijpen dan ooit. Eerder waren alleen losse fragmenten bekend. Het complete schild liet niet alleen de werkelijke grootte zien, maar ook de aanwezigheid van de horens bij mannetjes. Dat bevestigde dat er seksuele dimorfisme was bij deze soort: mannetjes en vrouwtjes zagen er duidelijk anders uit.
De vondst verschoof ook het beeld van hoe groot zoetwaterdieren in het Mioceen konden worden. Zuid-Amerika had in die periode een opvallend aantal megasoorten: van reusachtige knaagdieren tot enorme slangen en nu dus ook deze schildpad. Wetenschappers denken dat het rijke en uitgestrekte moeraslandschap daarvoor de ideale omstandigheden bood.
De grootste schildpad ooit was dus een beest dat in geen enkel modern landschap meer past. Een schild van 2,4 meter, horens op zijn rug en een gewicht van meer dan een ton: Stupendemys geographicus laat zien hoe extreem de natuur kan zijn als de omstandigheden het toelaten.
