Reptielen zijn gewervelde dieren met schubben die hun lichaamstemperatuur niet zelf aanmaken, maar regelen via hun omgeving. Ze zijn koudbloedig, ademen met longen en komen voor op bijna alle continenten. Denk aan slangen, hagedissen, krokodillen en schildpadden: allemaal reptielen, maar met opvallende onderlinge verschillen.
Wat zijn reptielen precies?
Reptielen horen bij de klasse Reptilia en zijn al honderden miljoenen jaren op aarde. Ze zijn nauw verwant aan vogels en zoogdieren, maar onderscheiden zich op een paar belangrijke punten. Het meest kenmerkende is hun huid: die bestaat uit droge schubben of schilden van hoorn. Die huid beschermt hen goed, maar groeit niet mee. Daarom vervellen de meeste reptielen regelmatig.
Alle reptielen ademen met longen, ook als ze veel tijd in het water doorbrengen. Een zeeschildpad moet dus altijd naar de oppervlakte om adem te halen. Ze planten zich voort via eieren met een harde of leerachtige schaal, hoewel sommige slangensoorten levendbarend zijn.
Koudbloedig: wat betekent dat in de praktijk?
Reptielen zijn ectotherm, wat betekent dat hun lichaamstemperatuur afhankelijk is van de omgevingstemperatuur. Ze produceren zelf nauwelijks warmte. Als het koud is, zijn ze traag en lusteloos. Is het warm, dan zijn ze actief en alert. Je ziet een hagedis daarom vaak op een steen in de zon liggen: ze laden letterlijk hun “batterij” op.
In koude wintermaanden gaan veel reptielen in een soort winterslaap, ook wel winterslaap of overwinteringsstaat genoemd. Ze zoeken een beschutte plek op, verminderen hun stofwisseling sterk en wachten op warmere tijden. Dit is geen echte slaap zoals bij zoogdieren, maar een toestand van verminderde activiteit.
De vier grote groepen reptielen
Binnen de reptielenfamilie zijn er vier hoofdgroepen, met elk hun eigen kenmerken:
- Schubreptielen (Squamata): de grootste groep, met alle slangen en hagedissen. Ze hebben beweeglijke kaken en vervellen regelmatig.
- Schildpadden (Testudines): herkenbaar aan hun schild, dat bestaat uit vergroeide botten en huidplaten. Ze komen zowel op het land als in het water voor.
- Krokodillen (Crocodilia): grote, semi-aquatische roofdieren met een krachtige staart en een gepantserde huid. Ze zijn verrassend nauw verwant aan vogels.
- Brughagedissen (Rhynchocephalia): een kleine, bijna uitgestorven groep. De tuatara uit Nieuw-Zeeland is het enige levende lid en wordt beschouwd als een levend fossiel.
Hoe onderscheid je een reptiel van een amfibie?
Dit is een veelgestelde vraag, want kikkers, salamanders en reptielen lijken soms op elkaar. Het grootste verschil zit in de huid en de levenscyclus. Amfibieën hebben een vochtige, klierrijke huid zonder schubben en zijn afhankelijk van water voor hun voortplanting. Ze leggen eieren zonder schaal, die in het water of in vochtige omgevingen uitkomen. Reptielen hebben droge, beschermende schubben en leggen eieren met een schaal die ook op het droge kunnen overleven.
Een kikker is dus een amfibie, geen reptiel. Een schildpad lijkt misschien wat op een kikker in gedrag, maar is qua bouw en huid duidelijk een reptiel.
Reptielen als huisdier
Steeds meer mensen houden reptielen als huisdier. Populaire soorten zijn de baardagame, de luipaardgekko, de koningspython en de rode-oorwaterschildpad. Ze zijn relatief rustig en nemen weinig ruimte in, maar vragen wel specifieke zorg. Omdat ze ectotherm zijn, heb je als eigenaar goede verlichting en verwarming nodig om hun verblijf op de juiste temperatuur te houden. Zonder die warmte eten ze slecht, worden ze ziek of gaan ze dood.
Het houden van reptielen is niet voor iedereen geschikt. Ze zijn minder aaibaar dan een hond of kat, hebben precieze omstandigheden nodig en kunnen lang leven. Een landschildpad kan gemakkelijk vijftig jaar of ouder worden. Ga daar dus goed over na voordat je er een aanschaft.
Veelgestelde vragen over reptielen
Zijn alle slangen giftig?
Nee. De meeste slangensoorten zijn niet giftig. Wereldwijd zijn er naar schatting zo’n 3.700 soorten slangen, waarvan ongeveer een vijfde giftig is.
Kunnen reptielen horen?
De meeste reptielen hebben geen uitwendige oren, maar kunnen wel trillingen en geluiden waarnemen via hun kaakbotten of via een rudimentair binnenoor.
Zijn reptielen gevaarlijk?
De meeste reptielen mijden mensen en bijten alleen als ze zich bedreigd voelen. Grote krokodillen en sommige giftige slangen kunnen gevaarlijk zijn, maar in de meeste gevallen is een reptiel rustig als je het met rust laat.
Waarom steken slangen hun tong uit?
Met hun gevorkte tong vangen ze geurdeeltjes uit de lucht op. Die deeltjes worden doorgegeven aan het Jacobsonse orgaan in de bek, waarmee de slang ruikt en proeft tegelijk.
Reptielen zijn een fascinerende diergroep met een rijke evolutionaire geschiedenis. Of je nu nieuwsgierig bent vanwege een schoolproject, een bezoek aan de dierentuin of omdat je overweegt er een als huisdier te nemen: het begrijpen van hun bouw en gedrag maakt ze een stuk minder mysterieus.
